อธิบาย

อธิปฺปาโย ไม่ได้แปลว่า อธิบาย
ถ้าอธิบายโดยทั่วไปในความหมายแบบภาษาไทย บาลีใช้คำว่า วณฺณนา

แต่อธิปฺปาโย จะหมายถึง ความต้องการ หรือวัตถุประสงค์ 
อารมณ์ประมาณ what do you mean

เววจน

คำไวพจน์

คำศัพท์ อาจจะแปลต่างกันตามธาตุปัจจัย
คำไวพจน์ คำแปลออกมาอาจจะต่างกัน

แต่องค์ธรรมเดียวกัน

การแปล อาปตฺติ

อาปตฺติ ปาราชิกสฺส

วิธีแปลที่ 1
อาปตฺติ = การต้อง, การเข้าถึง
ปาราชิกสฺส ธมฺมสฺส = ซึ่งอาบัติปาราชิก (ฉัฏฐี หักเป็นทุติยา : ไม่นิยมหักจตุตถีเป็นทุติยา)
(โหติ) = ย่อมมี
(ตสฺส ภิกฺขุโน) = แก่ภิกษุนั้น

วิธีแปลที่ 2
อาปตฺติ ปาราชิกา + อสฺส = การอาบัติปาราชิก ย่อมมีแก่ภิกษุผู้ล่วงละเมิดนั้น (อสฺส)

การแปล
อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส
อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส (ถุลฺล หนัก + อจฺจย โทษ)
อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส
อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส
อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส
ก็แปลได้ 2 นัยแบบนี้เช่นกัน

การแปลพระไตรปิฎก ให้ทราบไว้เลยว่า บางคราวมันแปลได้หลายนัย
เรียกว่า สามตฺถิย 
หมายถึง ความสามารถทางภาษามันปรากฏเป็นอย่างนั้น 
คือมันคือความเป็นไปได้ทางภาษา
การแปลจึงต้องอาศัยอรรถกถาและฎีกาประกอบ บางครั้งจะแปลพระไตรปิฎกเอาทื่อๆ เลยไม่ได้

โบราณท่านแปลมาก็อาศัยอรรถกถา
ถ้าแปลพระไตรปิฎกล้วนเลย จะไม่รู้เรื่อง และไม่ถูกต้อง

อาชีวปาริสุทธิ

อาชีพไม่บริสุทธิ์ ประมาณหาปัจจัยทางลัด

เพราะอาชีพเป็นเหตุ หมายถึง เพราะความอยากเลี้ยงปากท้องเป็นหลัก
เพราะความอยากเป็นเหตุ

อุตริมนุสสธรรม

คำแปลที่ 1
อุตริมนุสสธรรม = อุตฺตริมนุสฺสานํ + ธมฺโม
ธรรมของมนุษย์ผู้ประเสริฐ (มนุษย์ผู้ประเสริฐ หมายถึง ฌานลาภี และอริยบุคคล)
องค์ธรรม ฌาน อภิญญา มรรค ผล

ความหมายที่ 2
อุตริมนุสสธรรม = อุตฺตริ + มนุสฺสธมฺม
ธรรมที่ยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ เรียก อุตตริมนุสสธรรม
มนุสสธรรม คือ ศีล 5
องค์ธรรม ฌาน อภิญญา มรรค ผล

คำแปลต่าง องค์ธรรมเหมือน

ศีลแปด ไม่ใช่ อุตตริมนุสสธรรม

สุภนิมิต ปฏิฆนิมิต อุเปกขานิมิต

1. ไม่ไปเห็น
2. เห็นแล้วไม่ถือเอาซึ่งนิมิต ไม่ยึดว่าเป็นหญิงเป็นชาย หรือเห็นว่าสวยว่างาม เป็นต้น 

• สุภนิมิต = อิฎฐารมณ์ = อารมณ์ที่งามและเป็นหตุให้ราคะเกิด 
• ปฏิฆนิมิต = อนิฏฐารมณ์ (สังเกตไม่เรียก อสุภนิมิต แต่เรียก ปฏิฆนิมิต ในความหมายว่า ช่วยกระตุ้นให้โทสะเกิด
• อุเปกขานิมิต = อารมณ์กลางๆ อารมณ์ไม่ชัดเจน (มัชฌัตตารมณ์) อารมณ์ที่เป็นเหตุให้เกิดขึ้นอีก เป็นเหตุให้เกิดโมหะ = หมายเอา อญฺญาณุเปกขา คือ นิ่งด้วยความไม่รู้

ทิฏฺเฐ ทิฏฐมตฺตํ 
เห็นสักแต่ว่าเห็น
คือเห็นแล้วเห็นในความเป็นเหตุเป็นผล แต่ไม่ใช่เห็นแล้วไม่ใส่ใจ

อนุพยัญชนะ เป็นตัวกระทำให้กิเลสเกิดขึ้นบ่อยๆ 

ปรารถนาลามก

ปาปิจฺโฉ = ปาปา + อิจฺฉา
= มีความปรารถนาอันเป็นบาป
มักแปลกันว่า ผู้ปรารถนาลามก 

ความหมายเท่ากับ อิจฺฉาปกโต (อิจฺฉา + อปกโต) ถูกความอยากเข้าครอบงำ
อปกโต = ครอบงำ = อภิภูโต

ปาป นี่เป็นได้ทั้ง 3 ลิงค์
เช่น ปาปิจฺฉา - ภิกษุณี
ปาปิจฺโฉ - ภิกษุ
ปาปิจฺฉํ - จิต

หมายถึง โลภอยากได้มากกกกกกกกกกกกกกกกกกกกกกกกก ๆๆๆๆๆ
ผู้ที่ถูกความอยากครอบงำ
ไม่รู้จักพอ ไม่บันยะบันยัง 

คือทำอะไรเพื่อลาภ เพื่อสักการะ เพื่อคำสรรเสริญ เรียกปรารถนาลามก